TRĄDZIK I WPŁYW DETERGENTÓW

Opisano trądzik wywołany przez związki chloroarylowe. Trądzik chlorowy spotyka się obecnie częściej niż dawniej, z uwagi na masowy kontakt ze związkami chloru, stoso­wanymi do dezynfekcji wody w basenach kąpielowych. Detergen­ty również działają na powstawanie trądziku, wywołują go kos­metyki, kremy, pomady, oleje roślinne (kokosowy, oliwkowy), wazelina, pochodne lanoliny, stearynian butylenu itd. Notuje się wzrost przypadków trądziku w związku z miejscowym — jakże dzisiaj niestety rozpowszechnionym — stosowaniem maści i kre­mów kortykosterydowych. Wspomnieć trzeba wreszcie o częst­szym chyba niż dawniej pojawianiu się trądzika (postać zaskór- nikowa, grudkowa i krostkowa) u niemowląt i małych dzieci; na co wpływ — obok wpływu niektórych z wymienionych czynników i    długotrwałego oddziaływania hormonów matki — wydaje się mieć trwałe stosowanie olejków kosmetycznych i różnych maści.

PRZEMIANY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE

Spróbujmy więc przyjrzeć się przemianom we współczesnym świe­cie, konfrontując uwagi o wybranych postępach naszej wiedzy z lekarskimi niepokojami. Ścisły związek chorób z pracą w przemyśle, a jeszcze wcześ­niej z wykonywaniem rzemiosł, znany był od wieków. Ogromny rozwój nowych sposobów wytwarzania i masowy kontakt czło­wieka z tysiącami faktycznych i potencjalnych alergenów legł u podstaw wzrostu chorób alergicznych i zawodowych skóry, które — przy równoczesnym spadku zachorowalności na inne choroby zawodowe, jak zatrucia, pylica — wysunęły się na czoło­we miejsce w całej patologii zawodowej.

LECZENIE CHORYCH NA AIDS

Choroby nowotworowe: mięsak Kaposiego, chłoniaki z zajęciem skóry, raki kolczys- tokomórkowe warg i okolicy odbytu.Ponadto występują zespoły neurologiczne, w tym zapalenie mózgu i zapalenie opon mózgowych.Leczenie chorych na AIDS.Zarejestrowano liczne leki do leczenia zakażeń oportunis- tycznych oraz nowotworów, które są przyczyną wielu zgonów w przebiegu AIDS. Do leków tych należą:pentamidyna, gancyklowir, dwa rodzaje interferonu, lukanazol, trimetreksat.W badaniach klinicznych znajduje się około 30 nowych le­ków pod kątem zastosowania ich do leczenia różnych objawów AIDS. W badaniach, które rozpoczęły się w 1987 r. znajdują się dwie potenqalne szczepionki. Wciąż jednak czekamy na opraco­wanie leku w pełni skutecznego, gdyż wymienione leki nie dają jeszcze pełnego wyleczenia.

PRACA STATYCZNA

Praca statyczna łączy się z dłużej trwającym zaangażowaniem pewnych tylko grup mięśni, co szyb­ciej prowadzi do zmęczenia i utraty zdolności do dalszego jej wykonywania. Zmęczenie wpływa na wydajność pracy. W związku z postępującą automatyzacją i mechanizacją wielu prac, obserwuje się na przestrzeni lat zmiany w ich charakterze, polegające na ograniczaniu prac związanych z dużym wysiłkiem fizycznym, zwłaszcza ograniczeniu pracy statycznej, podczas gdy równocześnie wzrasta zasięg prac, wymagających dużej koncent­racji uwagi, szybkości reakcji i odpowiedzialności.

PRACA DYNAMICZNA

Przedstawiając najbardziej tylko podstawowe pojęcia należy przypomnieć, iż pracę dzielimy zazwyczaj na: umysłową i fizycz­ną, ciężką i lekką oraz statyczną i dynamiczną. Ocena ciężkości pracy łączy się z wielkością wydatku energetycznego, choć i inne czynniki wpływają na szybkość pojawienia się zmęczenia, co —jak się wydaje —jest podstawowym kryterium ciężkości pracy. Wspomnieć tutaj należy o monotonii pracy, ruchach monotypo­wych itp. Przez pracę dynamiczną rozumiemy pracę, w której występuje na zmianę skurcz i rozkurcz wielu grup mięśni — co łączy się z przemieszczeniem części ciała.

CEL BADANIA

Należy podkreślić, że praca młodocianych w zakładach pracy jest jedynie środkiem do zdobyda wysokich kwalifikacji zawodo­wych, a nie celem samym w sobie. Każdy młododany przed rozpoczęciem pracy w zakładzie pracy musi być poddany wstęp­nym badaniom lekarskim, a w czasie trwania zatrudnienia — ba­daniom okresowym. Celem badania wstępnego jest ustalenie, czy stan zdrowia młododanego i jego właściwośd psychofizyczne pozwalają na za­trudnienie go przy określonych pracach. Badania ogólnolekarskie i stomatologiczne popiera się podstawowymi badaniami dodat­kowymi, a w razie potrzeby — badaniami specjalistycznymi.

BADANIA EPIDEMIOLOGICZNE

W nowoczesnym ujęciu epidemiologia zaj­muje się wszystkimi chorobami, w przeciwieństwie do epidemiolo­gii tradycyjnej, której przedmiotem zainteresowania były tylko choroby zakaźne. Ściśle biorąc, epidemiologia zajmuje się wszel­kimi gawiskami biologicznymi (choroby, wypadki, inwalidztwo, zgony, rozwój fizyczny i psychiczny), ich rozpowszechnianiem i częstością.Wyróżnia się trzy podstawowe fu&kcje współczesnej epidemio- logii;określenie rozpowszechnienia (częstości) i rozprzestrzeniania zjawisk biologicznych w populacjach ludzkich,    identyfikacja czynników etiologicznych i określanie ich roli w patogenezie i rozpowszechnieniu poszczególnych chorób,    dostarczenie podstawowych danych, niezbędnych do planowa­nia i realizacji programów ochrony zdrowia w zakresie zapo­biegania, zwalczania i leczenia chorób.

ZDROWIE I JEGO MIERNIKI

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia „zdrowie jest pełnym, dobrym stanem fizycznym, umysłowym i społecznym, a nie wyłącznie brakiem choroby lub niedomagania”. M. Kac­przak uważa zdrowie jako „stopień przystosowania się biologicz­nego, psychicznego i społecznego, jaki jest osiągalny w najko­rzystniejszych warunkach”. Należy jeszcze nawiązać do definicji podanej przez B. Kożusznika, który uważa, że zdrowie — to zasób energii biologicznej, umożliwiający fizjologiczne funkqe ustroju, jego fizyczny i psychiczny rozwój, świadome i celowe działanie, rozmnażanie się oraz pokonywanie przeciwstawnych bodźców środowiskowych.

ENERGIA I WODA

Przy dawno zainstalowanej płuczce niewiele już można zrobić – jedynie można nie lekceważyć dodatkowych wycieków wody. W przyszłości może uda się nam zdobyć coraz powszechniej stosowane rezerwuary, które taką samą skutecz­ność są w stanie osiągnąć przy połowie objętości wody. W Energy Office w Danii (organizacji ekologicznej zajmującej się metodami oszczędzania energii i wody) prowadzi się eksperymenty z rezerwuarami zaopatrywanymi w deszczówkę zbieraną z dachów do specjalnego pojemnika. Jeśli już jesteśmy przy toalecie, warto też zwrócić uwagę na zużycie papieru toaletowego.

Wybierając wakacje dla siebie należy uważać żeby nie dać się oszukać

W dzisiejszych czasach ludzie nie powinni skreślać dalekich i egzotycznych podróży przez pryzmat bardzo wysokich cen tego typu wyjazdów. W dzisiejszych czasach istnieje w turystyce masa bardzo różnych możliwości i ofert dla ludzi, którzy chcą zwiedzić nieco dalsze rejony globu, a niestety nie dysponują zbyt wysoką liczbą pieniędzy. W dzisiejszych czasach podróżowanie z biurami podróży może być naprawdę łatwe, wystarczy choćby przyjrzeć się ofertom last minute, to właśnie tego typu promocje sprawiają, że za niewielkie pieniądze można już na przykład udać się na dwa tygodnie na Wyspy Kanaryjskie. Tego typu promocje są naprawdę bardzo popularne i warto z nich skorzystać. W dzisiejszym świecie niestety ale trzeba też uważać na różnych oszustów, którzy tylko czają się żeby pod przykrywką poznania nowych miejsc oszukać nas i zainkasować pieniądze, dlatego też wybierając nocleg za granicą warto jest korzystać z profesjonalnych biur turystycznych. Jednak wystarczy zwykła ostrożność żeby uniknąć tego typu nie miłych sytuacji.

W NASTĘPSTWIE ROZWOJU CYWILIZACJI

Przykładem „dennatozy powstającej w następstwie rozwoju cywilizacji” jest dzisiaj trądzik kontaktowy, o obrazie identycz­nym z dobrze nam od lat znanym trądzikiem młodzieńczym. Od dawna już wprawdzie opisywano trądzik smarowy, olejowy, dziegciowy i chlorowy, związany z odpowiednimi substancjami, czy trądzik bromowy po zażywaniu leków, zawierających związki bromu, ale dziś podkreśla się nowe aspekty: notowany jest trądzik wywołany przez TCDD (3,3,7,8 — czterochlorodwubenzeno- pdioksan), związek trujący, wchodzący w skład herbicydów, sto­sowany w czasie wojny wietnamskiej, uważany za najsilniejszą substancję trądzikotwórczą. W słynnym zatruciu przemysłowym w Seveso w 1976 r., kiedy to działanie toksyczne objęło nie tylko pracowników zakładu, ale także mieszkańców sąsiednich osiedli, opisano nie tylko zmiany trądzikowe o niezwykłej rozległości, z towarzyszącą im porifirią, nierzadko z pęcherzami, ale także uszkodzenia narządów miąższowych, zaburzenia ze strony układu krążenia, oddychania, układu krwiotwórczego, nerwowego, prze­wodu pokarmowego itp.

CHOROBY TROPIKALNE

Spotyka się przypadki różnych chorób tropikalnych, nie mó­wiąc o rozmaitych stanach chorobowych, związanych z ukąszenia­mi przez owady, poczynając od groźnego w naszych warunkach kleszcza, po różne owady w krajach zamorskich, do których docierają grupy turystyczne. Z innych, może niezupełnie nowych jednostek dermatologicz­nych, ale raczej w nowym świetle przedstawionych, zwraca się obecnie coraz większą uwagę na „pieluszkowe” zapalenie skóry niemowląt (drażniące działanie moczu) i ziaminiak pośladków niemowląt. Są to stany, w których stwierdza się infekcje bakteryj­ne i drożdżakowe, przy charakterystycznym obrazie histologicz­nym. Z uwagą śledzimy reklamę nowych pieluszek, które w części stykającej się ze skórą niemowląt stają się szybko suche.

NOWE STANY CHOROBOWE

Ale nasuwają się refleksje, że nowe stany chorobowe spotyka się w nowych warunkach życia, nie tylko w warunkach pracy, ale także w domu („maszyna” do miesz­kania) i miejscach wypoczynku też nieraz dotkniętych hałasem i   chemizacją. W dawnych podręcznikach czytaliśmy o nielicznych tylko jednostkach chorobowych dermatologicznych związanych z .drażniącym lub uczulającym działaniem traw, na których wypo­czywano w słoneczne dni. Dziś cały rozdział trzeba by poświęcić „urlopowym chorobom skóry”. Szeroka jest bowiem wymiana turystyczna i kontakty z odległymi ośrodkami. Obok roślin z fu- rokumaryną, które powodują stany zapalne przy nasłonecznieniu, spotyka się w warunkach europejskich różne schorzenia będące następstwem oddziaływania roślin morskich, charakterystycznych dla basenu Morza Śródziemnego i innych mórz.

ZESPÓŁ RAYNAUDA

Zespół Raynauda stwierdza się jako następstwo narażenia na drgania (energię drgań), po długo­trwałym działaniu zimna (chłodnie), przy wspomnianą polimery­zacji chlorku winylu oraz w wielu zatruciach. Objawy dermato­logiczne rozpatrujemy oczywiście w całokształcie objawów choro­bowych, choć sam zespół Raynauda przy narażeniu zawodowym może być również podstawą rozpoznania choroby zawodowej. Objawom naczyniowym towarzyszą często zmiany kostne, często zmiany w zakresie innych układów. Mamy więc wciąż nowe aspekty i uwarunkowania wcześniej znanych i nowych obrazów chorobowych.  Powiększyła się w osta­tnich latach Usta nowych jednostek chorobowych, z których wspomniano tutaj tylko chorobę „chlorku winylu”, opuszczono natomiast szereg niedawno opisanych jednostek i zespołów choro­bowych, które — jako rzadko spotykane — interesują tylko wąs­kie grono specjalistów.

WYSTĘPOWANIE BIAŁYCH PLAM

W ostatnich nato­miast latach opisano zmiany w. postaci bidactwa zawodowego— występowanie „białych plam”, zanik miejscowy barwnika skó­ry u pracowników kontaktujących się ze związkami fenylobutylowymi. Opisano także nową chorobę „chlorku winylu”, u pracow­ników zatrudnionych przy. polimeryzacji tego związku. Jest to schorzenie wielonarządowe, objawiające się zespołem Raynauda w zakresie naczyń obwodowych,. zmianami twardzinowymi na skórze, ścieńczeniem płytek paznokciowych, zmianami osteolitycz- nymi w obrębie rąk, zmianami w tkance łącznej wątroby, powięk­szeniem śledziony, nowotworami wątroby. ‚Wspomniane zmiany naczynioruchowe rozpatrujemy dzisiaj jako: jeden , z przejawów działania na człowieka różnych czyn­ników fizycznych i chemicznych.

SZEROKIE ROZPOWSZECHNIENIE

Oleje mineralne, przetwory drzewne, różne produkty meta¬lowe, skóra, środki piorące — to dalsze przykłady niezwykle szerokiego rozpowszechniania związków kobaltu, niklu i chromu oraz możliwości ich alergizującego działania. Do najczęstszych alergenów należą taicie „chemikalia gumy”, balsam peruwiański, terpentyna, kalafonia, oleje drzewne. Duże szkody powodują żywi¬ce epoksydowe i fenolo-formaldehydowe. Z leków do najczęstszych alergenów zaliczamy dzisiaj benzokainę, neomycynę, lanolinę, vio- form, sterosan, a także aspirynę. Coraz częściej notowane jest także uczulające działanie kosmetyków, perfum, olejków eterycznych. Od szeregu lat znane były zmiany w postaci silnych przebar- wień skóry przy kontakcie ze smołą, asfaltem, dziegciem, smarami olejami, przy równoczesnym nasłonecznieniu.

DZIĘKI ROZWOJOWI IMMUNOLOGII

Dzieje się tak pomimo tego, że dynamiczny rozwój immunologii wyjaśnił wiele podsta­wowych spraw, a intensywne prace grup międzynarodowych usta­liły źródła najczęstszych w europejskich warunkach alergenów, pomimo postępów w profilaktyce przemysłową i rozwoju jejnowych form, w tym ergonomii, zajmującej się dostosowywaniem miejsca i narzędzi pracy do filologicznych możliwości człowieka. Przyczyną najczęstszych schorzeń zawodowych skóry ; są—jak ustalono w badaniach grup międzynarodowych — związki , kobaltu, nik u i chromu. Długa jest lista produktów i wyrobów,które zawierają te związki, ale ich najpowszechniejszym źródłem jest cement. Pamiętajmy, że w Polsce, podobnie jak w innych krajach, przeżywamy w XX wieku rewolucję cementową, związa­ną z całkowitym przekształceniem budownictwa tradycyjnego w przemysł budowlany, stąd kontakt ludzi z cementem jest olb­rzymi.

CHOROBY ŁĄCZĄCE SIĘ Z ROZWOJEM CYWILIZACJI

Pobieżne choćby zaznajomienie się z problematyką medycyny wskazuje na jej ścisły związek z przemianami, zachodzącymi w świecie wskutek rewolucji technicznej i rozwoju cywilizacji. Trzeba też stwierdzić, że na drogach rozwoju współczesną medy­cyny znajdujemy odbicie wielu wątpliwości i obaw, nurtujących lekarza obecnego pokolenia. Może nawet zastanawiamy się cza­sem, czy po osiągnięciu nowych zdobyczy naukowych, po za­mknięciu kolejnych etapów rozwoju myśli lekarskiej, nie natrafili­śmy na sprawy pozornie oddalające nas od rozwiązań, które wydają się nam dzisiaj bardziej odległe, trudniejsze, a przecież wcześniej sądziliśmy niekiedy, że jesteśmy już tak blisko celu.